Главная    Почта    Новости    Каталог    Одноклассники    Погода    Работа    Игры     Рефераты     Карты
  
по Казнету new!
по каталогу
в рефератах

АСАН ҚАЙҒЫ СӘБИТҰЛЫ (1380-1450 ж; ХҮ ғ.).



 Другие рефераты
ШАЛКИІЗ ТІЛЕНШІҰЛЫ (1465-1560 жж.) ДОСПАМБЕТ ЖЫРАУ (ХVІ ғ.) ҚАЗТУҒАН СҮЙІНІШҰЛЫ (ХV ғ.) ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫ КЕЗЕҢІНДЕГІ ӘДЕБИЕТТІҢ ӨЗІНДІК СИПАТЫ

Лекция мақсаты: Асан қайғының тарихи тұлғасын таныту, шығармаларының мәнін ашу.

Жоспар:

  1. Асан қайғыны Ш.Уәлиханов неге «көшпенділер философы» деп таныған?
  2. 2.      Асан туралы аңыз бен ақиқат.
  3. Асан толғауларындағы сын-болжаулар.

Асан қайғы ХV ғ. екінші жартысында Алтын Орданың ыдырау дәуірінде өмір сүрген. Қалың бұқараның қамын жеп, елінің болашағын ойлап, үнемі қайғы-мұңға батып жүргендіктен, халық оны «Асан қайғы» деп атап кеткен. Ол алдымен Сарайда, кейін Қазанда Ұлұғ- Мұхамедтің ықпалды билерінің бірі болған, кейін Дешті Қыпшаққа (қазақ даласына) қайтып оралып, Жәнібек, Керей хандардың ақылшы биі болған. Асанды Ш.Уалиханов «көшпенділер философы» деп атаған.Тарихтағы Асан бейнесін аңыз мұнары басқан. Оның өмірі туралы бізге жеткен деректер тым аз.

Асанның әкесінің аты — Саятшы Сәбит. Қазақ тарихшысы Құрманғали Халитұлының «Тауарих Хамса» атты кітабының айтуынша, Асан қайғы — Шыңғыс ханның замандасы ұлы Майқы бидің алтыншы ұрпағы. Майқы би — Шыңғыс ханның тарихтан белгілі әскербасыларының бірі Үйсін Майқы.

ХV ғ. өмір сүрген Асан қайғының адамдарды ынтымақ-бірлікке, достық-татулыққа шақыруы, елге жайлы қоныс іздеп, отырықшы, бейбіт тұрмыс-тіршілікті аңсауы сол кездегі заман талабынан туғаны түсінікті. Асанның бізге жеткен толғаулары түгел дерлік Әз Жәнібек ханға арнай айтылған. Халық аңыздарында Асан жайында «бұл қария қашан да ханға жағынбай, жарамсақтанбай тура сөйлеуші еді» делінеді. («Ай, хан, мен айтпасам білмейсің»)

Асан толғауларынан тек сол заманға тән кейбір суреттерді, қазақ халқының құралу дәуіріндегі белгілі тарихи оқиғалардың елесін байқауға болады. «Асан қайғының шығармалары өз тұсының айнасы, ол өз дәуіріндегі қазақ халқының мұңын, тілегін көрсетеді», — деп жазады Б.Кенжебаев.

Әбілхайыр ханнан бөлінуге қарсы болмағанмен Асан атамекеннен ұзап кетуді қош көрмейді. («Қырында киік жайлаған») Жәнібек көшін тоқтатпақ болып көптеген толғаулар шығарады. («Жем бойында», «Еділ бол да, Жайық бол», «Жиделі Байсынға сапар»)

Асан қайғы көптеген нақыл-термелер, философиялық толғаулар шығарып елге танылған. («Құйрығы жоқ, жалы жоқ…», «Таза мінсіз асыл тас…»). Асанның біраз шығармаларының бізге үзінділері ғана жеткен. Өйткені автордың айтпағы адам тағдыры, ел қамы, оның болашағы.Сондықтан шағын ғана айтылғандарымен шектелмеуге тиіс.

Сондай-ақ, Асан қайғының «Тақырлауға қонған қаз, тырна», «Әділдіктің белгісі», «Көлде жүрген қоңыр қаз», «Ердің құны сөз емес» тәрізді шағын нақыл өлеңдері де асылдың сынығындай үзік нұсқалар деуге болады. Ел арасында Асан мен Ежен хан, Асанның қайғы атануы, оның жер туралы айтқандары туралы аңыздар өте көп.

Өзін-өзі бақылау тапсырмалары:

  1. Асан — халық тілегінің жоқтаушысы екендігін дәлелде.
  2. Жәнібек хан мен Асан арасындағы қарым-қатынасқа сипаттама бер.
  3. Оның жер туралы айтқандарын жатта..
  4. Асан өлеңдерін көркемдік ерекшеліктеріне талда.

Әдебиет:

  1. Ай, заман-ай, заман-ай. А., 1991.
  2. Толысбайұлы  К.  Асан қайғы—ел бірлігінің жыршысы.- «Алматы ақшамы», 1988, 22 маусым.

3. Бектуров Ж.  Художественно-композиционные особенности   поэзии

жырау и акынов. (Автореферат дисс.) А., 1990.

4. Бес ғасыр жырлайды. (екі томдық). А., 1989.

5. Кенжебаев Б. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері. А., 1973.

6. Қалиев С.  ХV-ХVІІІ ғғ.ақын-жыраулар поэзиясындағы педагогикалық ой-пікірлер. А., 1987.

7. Мағауин М. Қобыз сарыны. А., 1968;  Ғасырлар бедері. А., 1991;

Қазақ тарихының әліппесі.  А., 1994.

8. Мәдібай Қ. Хандық дәуір әдебиеті.  А., 1996.

9.Мағауин М. Асан қайғы.-  «Білім және еңбек», 1966, 2;

скачать работу


 Другие рефераты
Разработка нового товара
Развитие математических способностей младших школьников в классах коррекции
Украинский язык
Способности


 

Отправка СМС бесплатно

На правах рекламы


ZERO.kz
 
Модератор сайта RESURS.KZ