Главная    Почта    Новости    Каталог    Одноклассники    Погода    Работа    Игры     Рефераты     Карты
  
по Казнету new!
по каталогу
в рефератах

Ағза және орта факторлары және олардың ағзаға әсері



 Другие рефераты
Биологиялық ырғақтар. Тіршілік формалары. Биотикалық қатынастар Тіршілік етуші негізгі орта және оларға ағзалардың адаптациялануы (бейімделуі) Дәннің морфологиялық және анатомиялық құрылымы Өсімдік шаруашылығы азық-түлігінің негізгі түрлері

Дәріс мақсаты: Ортаның ағзаға әсер етуші және басқа тірі ағзалармен байланысын экологиялық адаптация формалары мен негізгі жолдары туралы заңдылықтарды түсіндіру.

Тақырып сұрақтары:

1. Ағза және орта.

2. Факторлардың өзара байланысы.

3. Оптимум заңы.

 

Ағза — француздың – organisme, латынша -  organiso – құрамын, сыртқы құрылым беремін деген сөздеріндегі мағынаны береді.

Кең көлемде алатын болсақ, тірі ағза — дегеніміз, бір-бірімен байланыста болатын және бір-біріне бағыныңқы болатын элементтерден тұратын және олардың өзара байланыстары мен құрылысы  біртұтас құрылымды беретін биологиялық жүйе болып саналады.

Ағза деген ұғымға тек жеке даралар (индивидтер) ғана емес, колониямен өмір сүретін (колониялы ағзалар), отбасы (жануарлардағы), популяция, биоценоз және тағы басқаларда кіреді.

Қысқаша алғанда, ағза-дара, индивидиум, «тірі дене».

Тіршілік ортасы – ол, табиғаттың тірі ағзаны қоршап тұрған және онымен тікелей  өзара байланыстағы бөлігі. Тірі ағзалар өте күрделі және ауыспалы өмірде тіршілік етеді, олар сол ортаның  әсеріне байланысты үнемі өзгереді, тіршілік әрекеттерін үнемі өзгертіп отырады. Ағзалардың ортаға бейімделушілігі – адаптация деп аталады.

Ортаның ағзаға әсер етуші жекеленген бөліктері мен құрылымы – экологиялық факторлар деп аталады. Экологиялық факторлар табиғаты жағынан және ағзаға әсер ету әрекеттері жағынан әртүрлі болады.

Абиотикалық факторлар — табиғаттың  өлі элементтері: температура, жарық, радиоактивті сәулену, қысым, ауаның ылғалдылығы, судың құрамындағы тұздар, жел, ағымдар, жергілікті жер релефтары және т.б.

Биотикалық факторлар – бұл тірі  денелердің бір–біріне  тигізетін әсерлері.

Антропогендік факторлар – адамның  табиғат компоненттеріне  әсер еткен іс-әрекеті (оңды немесе теріс әсерлер).

Орта факторлары және олардың ағзаға әсері.

      Тірі ағзаларға  экологиялық факторлардың  әсер етуші жалпы заңдылықтары:

1.Оптимум Заңы.

2.Әсер етуші фактордың  түрлі  функцияларға әсерінің  бір жақты болмауы. 3.Өзгергіштік, вариабелділік  және  түрдің жеке даралардың орта  факторларының әрекетіне  жауап қайтару реакциясының  әр түрлі болуы.

4.Әсер етуші әр факторларға түрлер әр түрлі жолдармен бір–бірімен байланыссыз, өз бетінше  бейімделуі.

5.Жеке  түрлердің  экологиялық спекторы төмендемейді. Әр түрдің  өзіндік экологиялық мүмкіншіліктері бар.

6. Факторлардың өзара байланысы.

7. Факторларды шектеу ережелері.

Негізгі абиотикалық факторды және  ағзаның оған  адаптациялануын қарастырайық.

Жарық. Күн сәулелерінің спекторының  әртүрлі бөліктеріндегі сәулелену ағзаға әртүрлі жағдайда әсер етеді.

Көрінетін  жарық  өсімдіктерге оларда жүретін фотосинтез процесі үшін қажет. Түрлерді жарықсүйгіш (Фотофилдер) және көлеңкесүйгіш (фотофобтар) деп бөледі.

Ұзын толқынды ультрокүлгін сәулелерге (УКС) өте белсенділік тән. Олардың көп мөлшері  қауіпті, ал аз мөлшерде  көптеген түрлерге -  өте қажет. Олар өте күшті бактерицидті әсер етеді, антирахитік дәрумен Д түрінде қабылданады, терінің  күюін  (терінің  қорғаныштық реакциясы) қамтамасыз етсе, инфрақызыл түсті ұзындығы750 мм.-ге жететін ұзын толқындар  ағзаны  жылулықпен қамтиды.

Жасыл өсімдіктер өміріндегі жарықтың ролі:

1). Хлорофиллдің  пайда болуы (фотосинтез).

2). Лептесіктердің жұмысын  қалыптастырады (газ алмасу және  транспирация), ферменттердің белсенділігін арттырады, ақуыз және нуклеин қышқылдарының  биосинтезін  жақсартады.

3). Жасушаның бөлінуі мен созылуына, өсуіне  және өсімдіктің дамуына  әсер етеді,  жеміс беру мен гүлдеу мезгілдерін анықтайды, сонымен бірге өсімдіктердің формасының қалыптасуына да әсер етеді.

Жарыққа байланысты  болатын экологиялық топтар:

1. Жарық сүйгіштер (жарықтағы) – гелиофиттер.

2. Көлеңке сүйгіштер (көлеңкедегілер) – сциофиттер.

3. Көлдеңкеге төзімділер – факультативті  гелиофиттер.

Жануарлар үшін жарық кеңістікте бағытты бақылауға , көруге ғана қажет.

Температура. Тіршілік  үшін  қажетті температура мөлшері 0-дан басталып, +50°С–қа дейінгі температура аралықтары, осы температура аралықтары ақуыздың  нормадағы құрылысы және  қалыптасуы жүреді. Бірақ кейбір ағзалар осы мөлшерден  тыс температура  мөлшерінде де тіршілік ете алады:

1. Криофилдер – суықты қажет ететін  түрлер.

2. Термофилдер – керісінше, жоғары температураны қажет етуші  түрлер.

Өсімдіктердің температураға адаптациялануы:

       Төменгі температураға:

1.Суыққа төзімсіздер. 2.Аязға төзімсіздер. 3.Мұзға төзімділер (аязға төзімділер).

Жоғарғы температураға :

1.Салқынға төзімділер. 2.Ыстыққа төзімді эукариоттар. 3.Ыстыққа төзімдіпрокариоттар.

Жануарлардың температураға адаптациялануы :

1.Химиялық терморегуляция.  2.Физикалық терморегуляция. 3.Ағзалардың өзін -өзі көрсетуі.

Ылғалдылық. Су  — барлық ағзалардың тіршілігіне қажетті жағдай.

Суға байланысты өсімдіктердің  экологиялық топтары.

Гидатофиттер – суда толығымен немесе біршама бөлігімен  тұрып өсетін өсімдіктер.

Гидрофиты – құрлық –су өсімдіктері, олардың  көпшілік бөлігі суда өседі, су тоғандарында, шалшық суларда, балшықтарда өсетін өсімдіктер.

Гигрофиттер – құрлықтағы өсімдіктер, олардың көпшілігі ылғалды  ауасы бар жерлерде, ылғалды топырақта өседі.

Мезофиттер – аздаған және  өте  шөлді  жерлерде өсетін өсімдіктер.

Ксерофиттер -  ылғалы жеткіліксіз жерлерде өседі.

Суккуленттер – бойына  шырын жинаған шырынды өсімдіктер, оларда суды  паренхималары мен  түрлі  органдарында жинау қабілеттері бар.

 

Өзін-өзі бақылау тапсырмалары:

Тапсырма:

1.Таблицаны толтыру.

Негізгі экологиялық факторлар сипаттамасы

Экологиялық факторлардың негізгі топтары

Мысалдар

 

 

 

2. Факторлардың өзара байланысына мысалдар келтіріңдер.

3. Өз тұрғылықты жерлеріндегі сыртқы ортадағы бір фактордың шектеулі әсеріне мысалдар келтіріңдер.

4. Схеманы толтыр.

Экологиялық факторлар мен олардың әрекеті

 

 

     

 

           
 

6. Далалық және шөлдік жағдайларға шектеулі факторлардың мысалдарын келтіру.

7. Сыртқы  әсер етуші факторлардың абиотикалық және биотикалық деп бөлінетіндігі белгілі, эвалюцияда осы екі фактордың қайсысы негізгі рөл атқарады?

8. Неліктен, ортаның салыстырмалы түрде алғандағы қарапайым жағдайында сол жердегі түрлердің аздығы байқалады?

9. Бекіре мен лесос тұқымды бағалы балықтардың өсуі мен дамуын шектеуші қандай факторлар?

10. Тік тұрғанда аяғына түсетін дене салмағы 1 см2 30 г болған жануардың қозғалысы борпылдақ қарда өте қиын. Сілеусінде ол 422, ал бұғыда – шамамен 1 см2 500 г. Бірақ, жарты метрлік қабатты қарда сілеусін үшін белсенділігін шешуші фактор бар да, бұғыда жоқ. Сіз қалай ойлайсыз, неліктен?

11. Мұхиттың тропикалық аудандарында жылу да, жарық та көп, бірақ тіршілігі аз. Бұл аудандарды мұхиттық дала деп атайды. Қалай ойлайсыздар, бұл жерде негізінен жануарлар тіршілігіне қажетті бір

12
скачать работу


 Другие рефераты
История возникновения тестов интеллекта
Жизненный и творческий путь Фредерика Шопена
Основы школьного законодательства
Понятие и особенности аграрных правоотношений


 

Отправка СМС бесплатно

На правах рекламы


ZERO.kz
 
Модератор сайта RESURS.KZ